Een terugblik op VSR Event over robotisering

De titel van het VSR Event van dinsdag 10 april was ‘Mens of machine in de schoonmaakbranche’. De conclusie? Het is mens én machine. Hoeft u nu de rest van het artikel niet meer te lezen? Toch wel. Want deze conclusie – die al vroeg in de middag werd getrokken – maakte de bijeenkomst alleen maar spannender. Hoe ziet de schoonmaakbranche er in de toekomst uit?

VSR nodigde wetenschapper Fabian Dekker uit, en – op het eerste gezicht – een tegenpool van hem: trendwatcher Marcel Bullinga. Beiden gingen in op de impact van technologie en robotisering op de arbeidsmarkt, en op de schoonmaakmarkt in het bijzonder.

Robotisering gaat niet zo hard
Dekker legt uit wat de meeste aanwezigen dagelijks al ervaren: we zitten in een transformatie. Een transformatie van een fysieke economie, naar een digitale. Van Kodak naar Instagram, van V&D naar Amazon en van The Free Record Shop naar Spotify.

Maar er is een verschil tussen de opkomst van technologie en de opkomst van robotisering. Dat laatste gaat namelijk helemaal zo hard nog niet, slechts 2 procent van de bedrijven is met robotisering bezig. Tegenover 30 procent met technologie.

Wat het effect van robotisering is, is volgens Dekker dan ook onduidelijk. Volgens het ene bureau levert robotisering banen op, terwijl het ander beweert dat banen verloren gaan. Trendwatcher Marcel Bullinga: ‘Je kan zelf kiezen. Er zijn positieve en pessimistische onderzoeken.’

Dekker: ‘De realiteit is: we weten het niet. Feit is wel dat techniek routinematige handelingen overneemt. Maar de angst voor baanovername robots lijkt onterecht. Ze zijn niet sociaal en niet creatief, empathisch of ondernemend.’

Bullinga: ‘De mens is gewoon een super slim wezen. Robots kunnen routinematig werk overnemen en geprogrammeerd worden om een zwart-witte koe te herkennen, maar een roodbonte koe herkennen ze dan weer niet als een koe. Dat moet je een robot allemaal leren.’

Automatisering heeft meeste effect in middensegment
Toch hebben automatisering en digitalisering wel degelijk effect. ‘Vooral het middensegment voelt de pijn’, aldus Dekker. De schoonmaakbranche hoeft zich volgens hem niet zo’n zorgen te maken. Niet-routinematige handelingen zijn immers moeilijk te automatiseren, zoals klantcontact.
Ondertussen merkt Bullinga op dat iedereen al zijn eigen robot heeft: een smartphone. ‘Een technisch wonder en sociale ramp’, noemt hij het. Het illustreert hoe robots zich vermommen. ‘Alles om je heen wordt robot en sensorisch; het wordt onderdeel van de gewone leefomgeving.’

Technologie biedt ook kansen
Bovendien biedt technologie ook kansen. Bullinga: ‘Zoals ouderen die langer zelfstandig kunnen wonen, al moeten robots dan wel slimmer worden. De verwachting is dat in 2026 robots een opstel kunnen schrijven, en in 2030 zijn er micro-robots die in de mens kanker detecteren en vernietigen.’ De trendwatcher laat daarop een filmpje zien van Electrolux die ooit een moederstation ontwierp met mini-robotjes die door je huis zwermen en oppervlakken reinigen. ‘Misschien iets voor de vakantieparken’, merkt Bullinga op.

Ook Dekker ziet kansen: ‘Mensen met een fysieke beperking kunnen met een exoskelet bijvoorbeeld weer handelingen uitvoeren en door digitalisering ontstaan platforms voor werk zoals Helpling en Werkspot.’

Bullinga: ‘Mensen nemen weer samen initiatieven, zoals de coöperatie op de manier zoals de Rabobank honderd jaar geleden was. Denk aan het Broodfonds, buurtzorg, en initiatieven die als collectief zoals in een wijk worden genomen om de leefbaarheid te verhogen. Ook zakelijk zijn er tegenbewegingen: er is al een concurrent van Uber die zijn chauffeurs wel goed behandelt en artiesten zetten uit protest tegen de muziekindustrie nieuwe platforms op.’

Schoonmaakbranche straks overbodig?
‘Of robots banenkillers of superhulpjes zijn, is nog niet te zeggen. Er zijn verdwijnbanen zoals taxichauffeur, vertaler, boekhouder en cameraman, maar ook de schoonmaker oude stijl en zelfs de hoog opgeleide anesthesist is straks verleden tijd. Een robot is straks veel accurater’, voorspelt Bullinga. Maar daar tegenover staan volgens hem upgradebanen, bijvoorbeeld de postbode die in zijn wijk een andere rol in de krijgt. Postbodes zijn de ogen en oren van de gemeente.

En maken robots de schoonmaakbranche straks overbodig? Dekker: ‘Er zijn wel ontwikkelingen zoals de glazenwasrobot, maar sprake van disruptie is er niet. En er komen door technologie ook banen bij, systemen en eventuele robots moeten immers worden bestuurd. Dit aspect wordt vaak onderschat. Technologie zorgt dus wel voor verschuiving maar niet per se voor verdringing. Automatisering dringt door tot een bepaald niveau, maar bedrijven willen ook kwaliteit en er hoeft in de automatisering maar iets te gebeuren en een proces ligt stil.’

Investeer in sociale innovatie
Er is volgens Dekker dan ook zeker geen reden om te panikeren. Dekker: ‘Mijn advies is om te investeren in sociale innovatie. In de autobranche en aan operatietafels werken mens en technologie samen. Betrek medewerkers en zorg voor een ondersteunend HR-instrumentarium met training en begeleiding in arbeidsmobiliteit. Verleidt mensen om hun mogelijkheden op de markt te verkennen.’

Bullinga: ‘Banen van de toekomst zijn banen met ongrijpbare eigenschappen en psychologische aspecten zoals kunnen overtuigen. Zorg dat je robots de baas blijft, behandel ze niet als een concurrent maar als collega.’

Dekker besluit met zijn opmerkelijke stelling dat robotisering in Nederland een bubbel is. ‘Opschaling blijft achter’, licht hij toe. En deze visie sluit aan bij die van Bullinga, die vindt dat robots gewoon niet slim genoeg zijn om mensenwerk helemaal over te nemen.

Discussie
Helemaal gerustgesteld is de zaal nog niet. Want worden robots niet te intelligent waardoor ze zichzelf gaan besturen (Bullinga: ‘Die kans is nihil. Als er maar altijd een tegenbeweging blijft zodat robots ethisch blijven.’)

Een andere schoonmaakondernemer wijst op de AVG die alles op slot zet en het tempo uit ontwikkelingen haalt. En of Facebook het gaat reden? Op korte termijn wel, denkt Bullinga, ‘maar Facebook is te machtig geworden door overnames van start ups. Zodra er alternatieven komen, ontstaat er een verschuiving.’

Ten slotte legt VSR via een interactieve applicatie stellingen voor over onder andere robotisering. Zoals ‘De robot verdringt de schoonmaker’, maar ook ‘Robots zijn een unieke kans voor de schoonmaakbranche’. En daaruit blijken de aanwezigen de toekomst toch wel positief in te zien. De schoonmaker als mens is niet te vervangen al zullen taken wel verschuiven. ‘Het werk van schoonmakers wordt ergonomisch misschien juist wel beter’, merkt iemand op.

Bron: VSR, door Inga van Uchelen – Freelance tekstschrijver/journalist

Downloads:
Klik hier voor de powerpoint presentatie gehouden door Fabian Dekker.
Klik hier voor de highlights van de presentatie gehouden door Marcel Bullinga.

Uit onderzoek blijkt dat een opgeruimd bureau een positief effect heeft op de gezondheid van de werkplek en dat bedrijven en medewerkers een gezond binnenklimaat dus deels zelf kunnen beïnvloeden. Ook dit jaar wil VSR onderzoek uit laten voeren naar het binnenklimaat in mimimaal 40 kantoorpanden.

Wij zijn hiervoor op zoek naar kantoorpanden waar op twee werkplekken metingen kunnen worden uitgevoerd: één meting bij een situatie “clean desk” en één meting waarbij er géén sprake is van “clean desk”. Daarnaast moeten de aan te leveren panden beschikken over mechanische ventilatie.

Het onderzoek bestaat uit de volgende onderdelen

1. Algemene rondgang door het gebouw
2. Een meetpunt vaststellen door middel van visuele inspectie
3. Bepaling van de temperatuur, de relatieve luchtvochtigheid en de CO2-concentratie over een periode van minimaal 6 uur (loggen)
4. Bepaling van de stofconcentratie (PM 2.5, PM 10) over een periode van maximaal 2 uur (loggen)
5. Bepaling van de microbiologische kwaliteit (1x omgevingslucht en 1x buitenlucht)

Kent u dergelijke panden en draagt u graag bij aan de verdere professionalisering van het schoonmaakvak en aan de verbetering van het milieu van de werkplek, neemt u dan met het VSR-bureau contact op!

Van alle onderzochte werkplekken wordt een specifiek rapport gemaakt.
Dat rapport wordt uitsluitend ter beschikking gesteld aan de gebouweigenaar/-beheerder en aan het bedrijf dat het pand heeft aangedragen (bijvoorbeeld: schoonmaakleverancier of intermediair).
Het rapport kan als managementinformatie dienen voor het schoonmaakbedrijf, de gebouweigenaar etc.

Bron: VSR

Helemaal wanneer Freek Veneman bestuurslid van VSR en deskundige op het gebied van VSR-KMS, nog wat olie op het vuur gooit en foto’s laat zien van situaties die niet eenduidig zijn. Zoals een vloer waar tapijt en laminaat op elkaar aansluiten mét een opstaande zijkant. Zien we hier 1 vloer met rand en richel; 2 vloeren met rand en richel; of 3 vloeren? Veneman: ‘Elk antwoord is goed, maar je moet wel consequent zijn.’ En dat bleek de rode draad vandaag.

Moderne kantoorinrichting verandert gebouwinventarisatie
VSR koos dit onderwerp omdat kantoren de laatste jaren anders worden ingericht. Trends in materialen en kantoorinrichting hebben gevolgen voor de schoonmaak en dus ook voor het meten van de afgesproken schoonmaakkwaliteit. Ten behoeve van een meting volgens het VSR-Kwaliteitsmeetsysteem (VSR-KMS), moet daarvoor eerst het gebouw worden geïnventariseerd.
En daar kunnen in nieuwe gebouwen met kantoortuinen, ander materiaalgebruik en moderne inrichting, verschillen bij de inventarisatie ontstaan. Een muur is niet altijd meer 1 muur. En dat een kraan óp de wastafel is bevestigd, is ook niet meer vanzelfsprekend.
Steeds vaker komen onze kwaliteitscontroleurs en -inspecteurs daardoor tot verschillende observaties wanneer zij ten behoeve van het meten van de schoonmaakkwaliteit een gebouw inventariseren en/of controleren. Oók in eenzelfde gebouw met gelijk schoonmaakprogramma. Bij VSR rees daarom de vraag: Kijken we nog wel op dezelfde manier naar een gebouw?

1 balustrade; of 6 glaspanelen?
Veneman gaf meer voorbeelden. Zoals een wastafel, met een kraan uit de muur; is de kraan een apart onderdeel? Of is het een kraan, uitloop en wastafel? De uitsmijter was een foto van een 1 lockerkast met 35 deurtjes verdeeld over 7 segmenten. Hoe neem je dit op in je inventarisatie? Een kwestie van interpretatie. De zaal mengde zich met ieder voorbeeld actiever in de discussie.

Tips bij schoonmaakinventarisatie:

• Houd rekening met hoe belangrijk een onderdeel in de totale inventarisatie wordt. Tel je in plaats van 1 kast; 35 deurtjes, dan weegt de reiniging van die kast bij de controle opeens heel zwaar. Terwijl bijvoorbeeld goede vloerreiniging belangrijker is voor de hygiëne.
• Is de controleur niet dezelfde als degene die heeft geïnventariseerd, zorg dan voor communicatie over de inventarisatiekeuzes. Zodat de controleur hetzelfde meet als wat is geïnventariseerd (consequent zijn).
• Leg het vast.

Leren van elkaar
Traditiegetrouw dienden controleurs en inspecteurs vragen in, die in het tweede deel van de middag in de workshops werden behandeld. Zoals: Onder welke categorie vallen laboratoriumruimtes? En: Van wie zijn de inventarisatiegegevens? Van de opdrachtgever, of van de metende partij? (En heb je er later dan wel toegang toe?) Collega’s leerden, en hielpen elkaar verder. Zij vonden elkaar in onderwerpen als SE’s, MAF-waardes en AQL’s. En dat allemaal zodat zij VSR-KMS nog beter kunnen toepassen. Én kunnen zorgen voor schone en gezonde gebouwen.

Meer weten?
Wilt u meer weten over het kwaliteitsmeetsysteem VSR-KMS? Of werkt u al in de schoonmaak en wilt u zich ontwikkelen tot controleur/inspecteur? Neem dan contact op met VSR.

VSR heeft twee deskundigen bereid gevonden om daarover op dinsdag 10 april 2018 tijdens het VSR-Event in Bunnik hun licht te laten schijnen en (hopelijk) met antwoorden te komen.

Onder leiding van dagvoorzitter Nico Lemmens, nemen Fabian Dekker en Marcel Bullinga u mee in de schoonmaakbranche….

Fabian Dekker doet onderzoek naar ontwikkelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt en publiceert daar regelmatig over. Zo doet hij onderzoek naar de gevolgen van technologische ontwikkelingen (robotisering en digitalisering) voor het werk van mensen en de mogelijke antwoorden op problemen die zich hierbij voordoen.

Marcel Bullinga is trendwatcher die in ruim 20 jaar honderden keynotes heeft gegeven voor opdrachtgevers in binnen- en buitenland. Zijn boodschap is dat de schoonmakers zelf moeten meebouwen aan de robots die hun superhulpjes gaan worden. Ze moeten dus als het ware leiderschapskwaliteiten gaan verwerven: Man + Machine, niet Man versus Machine. Marcel laat beelden zien met Verdwijnbanen maar ook Toekomstbanen en Upgrade Banen. Hoe maak je van je huidige baan een toekomstbaan? Zijn presentatie met de titel ‘Ben jij futureproof?’ is dynamisch en interactief.

Programma
Is uw interesse gewekt? Klik hier voor het programma. We treffen u graag op 10 april!

Aan- of afmelden
Wij ontvangen uw reactie graag voor 3 april a.s.. Wij vragen u zich aan- of af te melden door middel van de link in de uitnodigings e-mail. Heeft u geen e-mail van ons ontvangen en wilt u bij het VSR-Event aanwezig zijn? Stuur ons een bericht via vsr@wispa.nl

Het HotSpotCleanLab is een online platform waar innovaties op het gebied van schoon staan. Enerzijds kunnen organisaties met nieuwe oplossingen van de schoonmaakbranche zich profileren op innovatie en zorgen dat hun innovaties goed vindbaar zijn voor (potentiële) relaties. Anderzijds kunnen facilitair managers, schoonmaakbedrijven en inkopers op het platform kijken wat er voor nieuwe mogelijkheden zijn. Door middel van reviews kunnen gebruikers en domeinexperts ervaringen met de innovaties zien en met elkaar delen.